Kripto Vadeli İşlem Nedir? Perpetual, Kaldıraç, Likidasyon ve İlk İşlem

Kripto vadeli işlem nedir? Coin’i değil, fiyatını alıp satmak

Spot piyasada BTC aldığında cüzdanında BTC olur; fiyat yükselirse kazanırsın, düşerse beklersin. Vadeli işlemde elinde coin olmaz. Bir kontrata girersin ve o kontrat yalnızca fiyatı takip eder: BTC/USDT’de $5,000’lık bir long açtıysan, fiyat %2 yükseldiğinde yaklaşık $100 kazanırsın, %2 düştüğünde aynı tutarı kaybedersin.

Vadeli işlemi cazip yapan iki şey var. Birincisi short: Düşüşten kazanmak için elinde coin bulunması gerekmez. İkincisi kaldıraç: Pozisyonun tamamını değil, yalnızca bir kısmını teminat olarak kilitlersin. İkisi aynı zamanda en büyük riskin de kaynağı. İki yönün kâr-zarar hesabını long short nedir yazısında ayrıca örnekledik.

Fundex24’te de pozisyonlar bu mantıkla açılır. BTC, ETH, SOL gibi kripto paritelerin yanında altın, gümüş, petrol ve bazı hisselerin USDT bazlı kontratları aynı ekranda; fiyatlar Binance’in vadeli piyasasından gelir. Ücretli challenge hesaplarında son 30 günde en çok trader’ın işlem yaptığı piyasa BTC oldu: Aktif trader’ların %72’si en az bir kez BTC’de pozisyon açtı.

VİOP’taki vadeliden farkı ne? Perpetual kontratın vade sonu yok

Türkiye’de vadeli işlem denince çoğu kişinin aklına önce Borsa İstanbul’un VİOP’u gelir. Oradaki kontratların bir vade sonu vardır: O gün geldiğinde açık pozisyonlar uzlaşma fiyatından kapatılır, pozisyonunu taşımak isteyen bir sonraki vadeye geçer. Kriptodaki klasik vadeli kontratlar da aynı takvimle çalışır.

Perpetual kontratın ise vadesi yoktur. Pozisyonu bir saat de tutabilirsin, üç hafta da; sen kapatmadıkça, stop’un ya da likidasyon devreye girmedikçe açık kalır. Kripto piyasası 7/24 açık olduğu için gece ve hafta sonu da fiyat oynar, açık pozisyonun da onunla birlikte.

Kısacası mantık aynı, takvim farklı. Bu yazının geri kalanında kripto vadeli işlem derken perpetual kontratı kastediyoruz, çünkü Fundex24’teki kontratlar da bu türden.

Vadesi olmayan kontrat spot fiyattan nasıl kopmaz? Funding, endeks ve işaret fiyatı

Vadesi olan bir kontrat, vade sonu yaklaştıkça spot fiyata doğru çekilir. Vadesiz kontratta bu çekim yoktur; onun yerine funding (fonlama) denen bir mekanizma çalışır. Kontrat fiyatı spot fiyatın üstüne çıktığında long’lar short’lara belli aralıklarla küçük bir ödeme yapar, altına indiğinde ödeme ters yöne döner. Bu ödeme borsaya gitmez, iki taraf arasında el değiştirir ve kalabalık tarafın pozisyon taşımasını biraz pahalılaştırarak fiyatı spot’a doğru iter.

Oran vermiyoruz, çünkü piyasaya göre sürekli değişir. Bilmen gereken şu: Borsalarda pozisyonu günlerce taşıyan biri için funding, kâr-zarar hesabına giren gerçek bir kalemdir ve güçlü bir trendde kalabalık tarafın aleyhine işler.

Fundex24 işlem ekranının üst şeridinde son fiyatın yanında iki fiyat daha görürsün: Endeks Fiyatı ve İşaret Fiyatı. Endeks fiyatı, birkaç büyük borsadaki spot fiyatlardan oluşan bir ortalamadır. İşaret fiyatı ise borsaların açık pozisyonların kâr-zararını ve likidasyonunu hesaplarken çoğunlukla kullandığı, tek bir borsadaki ani iğnelere karşı yumuşatılmış referans fiyattır.

Kaldıraç ve teminat: Aynı $5,000’lık BTC pozisyonu üç ayarda

Kaldıraç, aynı büyüklükteki pozisyon için bakiyenden ne kadar teminat ayrılacağını belirleyen ayardır. Fundex24’te kaldıraç en fazla 1:10 ve işlem ekranı 5x ön ayarıyla açılır. Ücretsiz demo hesaptaki $10,000’lık sanal bakiyeyle BTC’de $5,000’lık bir pozisyon açtığını düşün:

Tablonun özü şu: Pozisyon $5,000 olduğu sürece BTC’nin %1’lik hareketi her kaldıraçta yaklaşık $50 eder. Değişen, teminatın ne kadar çabuk eridiği. 10x’te fiyatın %10 ters gitmesi teminatın tamamına denk gelir; BTC’nin son 60 gündeki en geniş günü olan 19 Ağustos’ta gün içi aralık %9,8’di. Yani 10x’te stop’suz bir pozisyon için tek bir kötü gün yeter.

Fundex24’ün ücretli hesaplarında son 90 günde açılan pozisyonların en az yarısı kaldıracın tamamını, yani 1:10’u kullandı. Yüksek kaldıraç tek başına hata değil; asıl hata, boşta kalan teminatı görüp pozisyonu büyütmek. Kaldıraç seçimini kaldıraç nedir yazısında ayrıntılı anlattık.

Likidasyon nedir, stop loss’tan farkı ne?

Likidasyon, teminatın zararı artık taşıyamadığı noktada pozisyonun zorla kapatılmasıdır. Stop loss ise senin önceden seçtiğin çıkış noktası. İkisi de pozisyonu kapatır, ama arada büyük fark var: Stop’ta ne kadar kaybedeceğine sen karar verirsin, likidasyonda karar piyasanındır ve o ana gelindiğinde teminatın neredeyse tamamı gitmiş olur.

Fundex24’te marjin modu izole: Her pozisyonun riski ona ayırdığın teminatla sınırlıdır ve zarar o teminatı aşmadan pozisyon otomatik olarak kapanır. Bu, tek bir pozisyonun bütün bakiyeyi sürüklemesini önler ama ayırdığın teminatı korumaz. Onu korumanın yolu, likidasyon fiyatından çok önce bir Zarar Durdur seviyesi koymak: 10x’te %1,5 uzaktaki bir stop, %10 civarındaki likidasyona yaklaşmadan işi bitirir.

İşlem sayfasındaki kartal maskot da bu noktada devrede. Kural tabanlı bir asistan: Pozisyonunda stop yoksa ya da fiyat likidasyon seviyesine çok yaklaşırsa seni uyarır. Fiyat tahmini yapmaz, senin yerine işlem açmaz; istersen gizleyip hesap menüsünden geri getirebilirsin.

Yeni açılan pozisyon neden hemen eksiye düşer?

Pozisyonu açtığın anda PnL’in hafif ekside görünür ve bu bir hata değil. Bu eksinin kaynağı, alış ile satış fiyatı arasındaki fark (spread), emrin gerçekleştiği andaki küçük kayma ve açılış ücretidir. Fundex24’te de her yeni pozisyon bu yüzden küçük bir eksiyle başlar.

Pratik sonucu basit: Çok küçük hedeflerle sık sık girip çıkan biri, bu farkı her girişte yeniden öder. Hedef ne kadar darsa, maliyet kazancın o kadar büyük bir kısmını yer.

Demo hesapta ilk kripto vadeli işlemin: Beş adım

Bütün bunları okumak başka, ekranda görmek başka. Demo hesap için ödeme yok: Kayıttan sonra başlattığın demo $10,000 sanal bakiyeyle gelir, kaldıraç 1:10’a kadar çıkar, süre üç gün ve bu sürede bakiyeyi üç kez sıfırlama hakkın var.

1. Kayıt ol: Telefon numaran ve bir şifreyle ya da Google hesabınla Fundex24’e kayıt ol; form bir dakikanı alır.
2. BTC/USDT’yi aç: Piyasa listesinden BTC’yi seç ya da doğrudan BTC/USDT işlem ekranına git.
3. Yönü ve emir türünü seç: Long ya da Short; ilk işlem için Piyasa emri yeterli. Kaldıracı 5x’te bırakabilir ya da düşürebilirsin.
4. Boyutu riskten hesapla: Pozisyon = risk ÷ stop mesafesi. $100 risk ve %2 stop için pozisyon $5,000 olur.
5. Zarar Durdur ve Kâr Al’ı koy, sonra kapat: TP/SL alanını açıp iki seviyeyi gir; pozisyon hedefte, stop’ta ya da senin elinle kapanınca sonucu bir kenara not et.

Her adımın ekran ekran anlatımı demo hesapta ilk işlem rehberinde; demo hesabın sunduklarını da kripto demo hesap yazısında topladık.

Demodan sonra: Kaybı ücretle sınırlı vadeli işlem

Borsada kendi parasıyla vadeli işlem yapan birinin kaybının tavanı, hesaba yatırdığı paranın tamamıdır. Fundex24 challenge’ında bu tavanı ödediğin ücret belirler: $3,000’lık hesap için $29, PROPOFF10 koduyla $26.10. Karşılığında kurallar gelir: Günlük zarar limiti %5 ($150), maksimum zarar limiti %10 ($300); 1. aşamada hedef %10, 2. aşamada %8 ve her aşamada en az 5 geçerli işlem günü.

Vadeli işlemin en çok gözden kaçan noktası burada ortaya çıkıyor: Challenge hesabında likidasyondan önce günlük limit gelir. $3,000’lık hesapta $3,000’lık bir BTC pozisyonu 10x’te $300 teminat kilitler ve likidasyona ancak %10’a yakın bir ters hareketle gider. Ama günlük limit $150 olduğu için fiyat %5 ters gittiğinde hesap zaten kapanmıştır. %9,8’lik 19 Ağustos’u baştan sona ters yönde yaşayan stop’suz bu pozisyonun zararı $294’a ulaşırdı, yani günlük limitin neredeyse iki katına; hesap çok daha önce, %5’lik harekette kapanmış olurdu.

Aynı işlemi kurala göre kuralım. İşlem başına risk $45, yani hesabın %1,5’i. Stop, BTC’nin ortalama gününün (%3,1) yarısı kadar uzakta: %1,5. Pozisyon $45 ÷ %1,5 = $3,000, 1:10’da teminat $300. Stop çalışırsa kayıp $45 artı açılış maliyeti, yani günün $150’lık alanının yaklaşık üçte biri; üst üste iki kez stop olsan bile günlük limitin altında kalırsın.

İki küçük kuralı da bil. Bir pozisyonu açtıktan ya da ona en son ekleme yaptıktan sonra 5 dakika dolmadan kapatırsan, o işlemin kârı hesaba katılmaz; bu bir ihlal değil, sadece kâr sayılmaz. Challenge aşamalarında bir de tavan var: Tek işlemden gelen kâr aşama hedefinin %60’ına ulaşırsa ($3,000’lık hesabın 1. aşamasında $180), o kâr ilerlemeye eklenmez. İki aşamayı geçen trader’ın fonlu hesabı değerlendirme amaçlı simüle bir hesaptır ve onaylanan kârın %80’i trader’a ödenir.

Rakamlar da açık konuşuyor: Ücretli challenge hesaplarının çoğu hedefe ulaşamadan kapanıyor ve kapananların büyük kısmı daha 1. aşamadayken gidiyor. Fundex24’ün ücretli hesaplarında son 120 günde başarısız olanların yaklaşık %59’u günlük zarar limitine takıldı; her yedi başarısız hesaptan biri, satın alındıktan sonraki ilk gün içinde kapandı. Önce demoda prova yapmanın nedeni bu. Planlar challenge ücretleri sayfasında, tüm şartlar challenge kuralları sayfasında.

Son bir uyarı: Vadeli işlemde kaldıraç kazancı da kaybı da hızlandırır ve ayırdığın teminat kısa sürede tamamen gidebilir. Fundex24’ün fonlu hesapları değerlendirme için kullanılan simüle hesaplardır; burada okuduğun hiçbir şey kazanç sözü ya da yatırım tavsiyesi değildir.

Kripto vadeli işlem hakkında sık sorulanlar

Perpetual ile vadeli işlem aynı şey mi?

Perpetual, vadeli işlemin vadesiz türüdür. Klasik vadeli kontratın bir vade sonu vardır; perpetual’da yoktur ve fiyatı spot’a yakın tutan şey funding ödemeleridir.

Vadeli işlemde yatırdığım paradan fazlasını kaybedebilir miyim?

Fundex24’te marjin modu izole olduğu için bir pozisyonun zararı ona ayırdığın teminatla sınırlı kalır. Challenge hesabında ise en fazla ödediğin ücreti kaybedersin; hesaptaki zarar sana borç olarak dönmez.

Likidasyon olunca ne olur?

Pozisyon kapatılır ve ona ayırdığın teminatın büyük kısmı ya da tamamı gider. İzole marjin sayesinde bakiyenin geri kalanı o pozisyonun zararını taşımaz.

Funding ücretini kim alır?

Funding, borsanın kestiği bir ücret değil, long ve short taraflar arasında el değiştiren bir ödemedir. Kontrat spot fiyatın üstündeyse genelde long’lar öder, altındaysa short’lar.

Kripto vadeli işlem hafta sonu da açık mı?

Evet, kripto perpetual kontratlar hafta sonu dahil her saat işlem görür. Cuma akşamı açık bıraktığın pozisyon pazartesi sabahına kadar her an hareket edebilir.

Vadeli işlemi para ödemeden deneyebilir miyim?

Evet. Fundex24’e kayıt olduğunda açılan demo hesap sanal bakiyeyle çalışır ve hiçbir ödeme istemez; üç günlük süre boyunca gerçek fiyatlarla long ve short açabilirsin.